Ogólnopolskie zloty przodowników turystyki kolarskiej

W 2020 r., świętując 70-lecie Polskiego Towarzystwa Turystyczno-Krajoznawczego,  będziemy uczestniczyć w 60 ogólnopolskim szkoleniowym zlocie przodowników turystyki kolarskiej. Jaka jest historia zlotów, kiedy się odbyło pierwsze spotkanie kadry kolarskiej, która impreza zgromadziła największą liczbę organizatorów turystyki dla amatorów jednośladów? Na te pytania postaramy się odpowiedzieć w niniejszej notatce.

Zlot, odbywający się tradycyjnie w maju bądź czerwcu w tygodniu z Bożym Ciałem, pomyślany był i jest jako impreza szkoleniowa. Uczestników rekrutowanych spośród turystów posiadających uprawnienia p.t.kol. zapraszano na tygodniową wędrówkę połączoną z noclegami pod namiotami. Dlaczego akurat w tygodniu zawierającym w swym zakresie ruchome święto? Z bardzo prozaicznej przyczyny. Gdy inicjowano ten wędrowny rajd rowerowy, tydzień roboczy miał sześć dni, pracowano od poniedziałku do soboty, urlopy były reglamentowane. Początkujący pracownik miał 10 dni urlopu rocznie, po kilku latach 2 tygodnie; miesięczny urlop pracownik uzyskiwał dopiero po 10 lat pracy. Jadąc na zlot, dzięki temu, że Boże Ciało jest dniem wolnym od pracy, czyli dniem świątecznym, zainteresowany brał tylko 5 dni urlopu wypoczynkowego.

Zloty miały charakter wędrowny. Każdego dnia pokonywano fragment trasy, rozstawiano namioty, uczestniczono w zajęciach szkoleniowych, wieczorem biesiadowano przy ognisku, po czym rankiem zwijano biwak i ruszano w dalszą drogę. Z biegiem lat zmieniała się nieco formuła imprezy. Stopniowo wprowadzano 2-3 bazy noclegowe, z których turyści wyruszali na wycieczki po okolicy, coraz chętniej część uczestników korzystała z noclegów pod dachem. Czy na taki stan rzeczy wpływała li tylko pogoda, czy może wiek dominującej grupy uczestników zlotu – trudno powiedzieć, jako że nie prowadzone w tej materii badań. Chociaż uprawnienia przodownickie posiada spora grupa młodzieży, na zloty jeżdżą z reguły osoby starsze. W czasie, gdy jest zlot, w szkołach i na uczelniach trwa nauka.

Zloty przodownickie są potrzebne i akceptowane przez środowisko. Z roku na rok wzrasta ilość uczestników; impreza ułatwia kontakty między członkami kadry programowej, pozwala na bieżąco śledzić trendy w turystyce kolarskiej, daje możliwość realizowania sukcesywnego szkolenia organizacyjnego. Przy okazji zlotów organizowane są kursy oraz przeprowadzane egzaminy eksternistyczne dla kandydatów na przodowników turystyki kolarskiej, odbywają się spotkania z członkami terenowych referatów weryfikacyjnych odznak turystyki kolarskiej, urządzane bywają wystawki zdjęć turystycznych i zbiorów kolekcjonerskich.

Pierwszy Zlot się odbył w 1961 r. Impreza stopniowo się rozrasta. Początkowo w zlotach uczestniczyło kilkunastu bądź kilkudziesięciu rowerzystów, a biuro zlotowe mieściło się w sakwach jadącego rowerem z wszystkimi uczestnikami komandora. Obecnie sekretariat urządzany jest w pomieszczeniach pod dachem, trudno bowiem, przy kilkuset uczestnikach, przewozić jednośladem duże ilości materiałów krajoznawczych i upominków wręczanych turystom. Najliczniejszą, jak dotąd imprezą, był 57 zlot w Świdnicy; uczestniczyło w nim 577 turystów. W jubileuszowym 50 zlocie p.t.kol. w Myszkowie udział wzięło 569 rowerzystów. Na Kaszubach w 2015 r. było 526 zlotowiczów.

Początkowo zlot trwał 3-4 dni, od 1971 r. impreza ma cykl tygodniowy. Zloty, mające charakter wędrówki, dostępne były dla amatorów noclegu pod namiotami.

W 1973 r. turyści wędrowali po Jurze. Dżdżysta aura była dokuczliwa, gdyż polna nawierzchnia jurajskich ścieżek w połączeniu z deszczówką tworzyła błoto, które nawarstwiając się na oponach blokowało koła ocierające się o wachlarze. W 1981 r. deszczowa pogoda ponownie była utrudnieniem dla rowerzystów. Padało co dwa dni, akurat wtedy, gdy zwijano biwak by przemieścić się do kolejnej bazy noclegowej. Jedna z pierwszych nocy zlotowych w 1994 r. była tak zimna, że turyści namiotowi porzucili swe śpiwory i przenocowali siedząc na schodach w pobliskim budynku. Druga część XXXIV zlotu na Sądecczyźnie, w Myślcu, była tak deszczowa, że do końca imprezy dotrwało kilkudziesięciu rowerzystów; był to 1997 r., rok późniejszej powodzi stulecia. Zlot w 2003 r. w gliwickich Czechowicach miał już skomputeryzowany, także w miasteczku zlotowym, sekretariat, znajdujące się w centrum miasta obozowisko w Siedlcach w 2007 r. miało całodobową, profesjonalną ochronę pola namiotowego. W trakcie 50 zlotu w 2010 r. na ślubnym kobiercu w myszkowskim USC stanęli Małgorzata Pleszyniak i Antoni Fudali z Gubina. Po ceremonii nowożeńcy wraz z udzielającym im ślubu burmistrzem Myszkowa Januszem Romaniukiem w asyście kilkuset rowerzystów udali się rowerami na stadion, gdzie odbyło się oficjalne otwarcie Zlotu.

Z czasem, być może z powodu zmiennej pogody, turyści coraz częściej wybierali noclegi pod dachem. W 2008 r. na imprezę zorganizowaną na Kaszubach zjechało 479 turystów kolarzy (w tym 284 p.t.kol.). Zdecydowana większość z nich wybrała nocleg pod dachem; na obozowisku w Wieżycy stanęło zaledwie 50 namiotów.

Do namiotowej tradycji powrócił Klub PTTK „M-2” w Myszkowie organizujący w 2010 r. jubileuszowy 50 zlot p.t.kol. W 9-dniowej imprezie uczestniczyło 569 turystów (w tym 360 z uprawnieniami p.t.kol.); nocleg pod dachem internatu wybrało 258 cyklistów, w 109 namiotach  zamieszkało 163 (pozostali skorzystali z kwater agroturystycznych bądź nocowali u krewnych i znajomych). W ramach wpisowego każdy uczestnik imprezy otrzymał profesjonalną koszulkę kolarską, a przodownicy dodatkowo książkę „Myszkowska szkoła turystyki rowerowej”.

Organizatorzy lokowali wszystkich uczestników z reguły w jednej bazie. Nie zawsze jednak to się udawało. Uczestnicy XLVI zlotu odbywającego się w 2006 r. w Cieszynie rozlokowani byli w trzech bazach; zlotowicze w 2009 r. w Niechorzu, w 2013 r. w Koszelówce, czy w 2018 r. w Boszkowie nocowali w położonych po sąsiedzku ośrodkach. Znacznie trudniejsze zadanie mieli organizatorzy zlotów w 2017 r. w Świdnicy czy w 2019 r. w Nysie, którzy liczną rzeszę rowerzystów musieli rozmieścić w wielu oddalonych od siebie ośrodkach. Na szczęście atmosfera zlotowa i atrakcje krajoznawcze niwelowały te niedogodności.

Komandorami zlotów mianowano działaczy o dużym doświadczeniu organizacyjnym;  niektórzy podejmowali się tego zadania parokrotnie (Henryk Ginter – Warszawa, Maria Mann – Poznań, Zbigniew Boroński – Bydgoszcz, Eugeniusz Musielak – Wrocław, Janusz Kunce – Łódź, Jerzy Winsze – Szczecin, Michał Raczyński – Nysa).

Gdy w 2000 roku organizatorzy XL Ogólnopolskiego zlotu przodowników turystyki kolarskiej PTTK w Toruniu podjęli próbę ustalenia najwierniejszych bywalców tej imprezy okazało się, że najczęstszym gościem była  Maria Mann – 39 zlotów, następnie Barbara Kaczmarek (Szczecin) i Stanisław Radomski (Gliwice) po 36 zlotów, Ryszard Mielnik (Katowice) – 35 zlotów oraz Roman Kościński (Warszawa) – 34 zloty.

Wśród wizytujących Zloty przodownickie oficjeli z pewnością najczęstszymi gośćmi  byli piastujący w przeszłości funkcję prezesa Zarządu Głównego PTTK Lech Drożdżyński oraz Andrzej Gordon.

Oprac. Marian Kotarski

Ogólnopolskie zloty przodowników turystyki kolarskiej PTTK w latach 1961-2019